Vardiya Çalışma Saati Hesaplama
2'li 12 saatlik, 3'lü 8 saatlik veya özel vardiya düzeninizde haftalık fiili çalışma süresini hesaplayın; 45 saat fazla mesai eşiği, günlük 11 saat sınırı, gece vardiyası 7,5 saat kuralı ve asgari ara dinlenme kontrollerini tek bakışta görün.
Vardiyalı çalışma nedir?
Vardiyalı (postalar hâlinde) çalışma, işin niteliği gereği günün 24 saatinde kesintisiz yürütülen işlerde işçilerin dönüşümlü ekipler hâlinde çalıştırılmasıdır. Üretim, sağlık, güvenlik ve lojistik sektörlerinde en yaygın iki model, günü ikiye bölen 12 saatlik 2'li vardiya ile üçe bölen 8 saatlik 3'lü vardiyadır. Vardiya sürelerinin doğru ölçülmesi, puantaj ve bordro doğruluğunun temelidir.
Yasal dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m.63, m.68 ve m.69
- m.63: Haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir; denkleştirmede bile günlük çalışma 11 saati aşamaz.
- m.68: Günlük çalışma süresine göre asgari ara dinlenme verilir; ara dinlenmeler çalışma süresinden sayılmaz.
- m.69: Gece dönemindeki (20.00–06.00) çalışma 7,5 saati geçemez.
Haftalık fiili çalışma süresi formülü
- Vardiya başına fiili süre = vardiya süresi − ara dinlenme
- Haftalık fiili süre = vardiya başına fiili süre × haftalık vardiya sayısı
- Fazla mesai = haftalık fiili süre − 45 saat (pozitifse)
Ara dinlenme süreleri tablosu (m.68)
| Günlük çalışma süresi | Asgari ara dinlenme |
|---|---|
| 4 saat veya daha kısa | 15 dakika |
| 4 saatten fazla – 7,5 saate kadar (dahil) | 30 dakika |
| 7,5 saatten fazla | 1 saat |
Çözümlü örnek: 12 saatlik 2'li vardiyada 4 gün
- Vardiya başına fiili süre: 12 − 1 (ara dinlenme) = 11 saat
- Haftalık fiili süre: 11 × 4 = 44 saat → 45 saat aşılmaz
- Günlük 11 saat sınırı: 11 saat fiili çalışma sınırın tam üstündedir, aşım yoktur
- Gece kontrolü: 11 saat > 7,5 saat olduğundan bu vardiya gece dönemine denk getirilemez (m.69)
- Aynı düzende haftada 5. vardiya eklenirse haftalık süre 55 saate çıkar; 10 saatlik aşım %50 zamlı fazla mesai olur
45 saati aşan sürelerin ücret karşılığını fazla mesai hesaplama aracıyla, fazla mesainin hukuki çerçevesini fazla mesai rehberinde bulabilirsiniz. Vardiya ücretlerinin bordroya yansımasını brüt-net maaş hesaplama aracıyla, ay sonundaki toplam çalışma dökümünü puantaj hesaplama aracıyla çıkarabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
12 saatlik vardiya yasal mı?
4857 sayılı İş Kanunu m.63 uyarınca günlük çalışma süresi her durumda 11 saati aşamaz. 12 saatlik vardiya, içinde en az 1 saat ara dinlenme varsa fiili çalışma 11 saate düştüğü için sınırda yasaldır; ara dinlenme daha kısaysa sınır aşılmış olur.
Gece vardiyası en fazla kaç saat olabilir?
Gece dönemi 20.00'de başlayıp 06.00'da biten süredir. 4857 m.69 uyarınca işçilerin gece çalışması 7,5 saati geçemez; bu nedenle 12 saatlik 2'li vardiya düzeni gece dönemine denk getirilemez. Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde işçi onayıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.
Vardiyalı çalışmada fazla mesai nasıl oluşur?
Haftalık fiili çalışma süresi (ara dinlenmeler düşüldükten sonra) 45 saati aşarsa, aşan kısım fazla çalışmadır ve %50 zamlı ücrete tabidir. Denkleştirme uygulanıyorsa ortalama 2 aylık (toplu iş sözleşmesiyle 4 aylık) dönem üzerinden değerlendirilir.
Ara dinlenme çalışma süresinden sayılır mı?
Hayır. 4857 m.68 uyarınca ara dinlenmeler çalışma süresinden sayılmaz. Bu nedenle 8 saatlik vardiyada 30 dakika ara dinlenme varsa fiili çalışma süresi 7,5 saattir; haftalık 45 saat kontrolü bu fiili süre üzerinden yapılır.
Vardiya değişiminde dinlenme süresi var mı?
Evet. Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Yönetmelik uyarınca posta değişiminde işçiye kesintisiz en az 11 saat dinlenme verilmeden diğer postada çalıştırılamaz; gece postasında çalışan işçi en geç iki haftada bir gündüz postasına geçirilir.