Geç Kalma Hesaplama
Aylık brüt ücret ve toplam geç kalma dakikasından kaybedilen sürenin ücret karşılığını hesaplayın; personel sayısını girerek işletme genelindeki aylık ve yıllık geç kalma maliyetini görün.
Geç kalma maliyeti nedir, neden hesaplanmalı?
Günde 5-10 dakikalık gecikmeler tek başına önemsiz görünür; ancak ay sonunda kişi başı saatlere, işletme genelinde ise ciddi bir çalışılmayan süre maliyetine dönüşür. Bu araç, kaybedilen dakikaların brüt ücret karşılığını hesaplayarak sorunun büyüklüğünü somutlaştırır. Amaç her zaman ücret kesintisi değildir: çoğu işletme bu veriyi vardiya planlaması, servis saatleri ve devam politikasını iyileştirmek için kullanır. Geç kalma verisinin kaynağı olan devam kayıtlarının nasıl tutulduğunu puantaj rehberinde anlattık.
Yasal çerçeve: ücret kesintisi serbest değildir (4857 m.38)
Geç kalmanın ücrete yansıtılması, sanılanın aksine işverenin takdirinde değildir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 38. maddesindeki ücret kesme cezası üç sıkı şarta bağlıdır:
- Kesinti yapılabilecek haller iş sözleşmesinde veya iç yönetmelikte/toplu iş sözleşmesinde önceden gösterilmiş olmalıdır.
- Kesinti, sebebiyle birlikte çalışana derhal bildirilmelidir.
- Bir ayda kesilebilecek tutar 2 günlük ücreti aşamaz; kesilen paralar çalışanlar yararına kullanılmak üzere Bakanlığın belirlediği hesaba yatırılır.
Bu şartlar sağlanmadan yapılan kesintiler geçersizdir ve işçilik alacağı uyuşmazlığı doğurur. Aracın hesapladığı tutar bu nedenle bir kesinti tutarı değil, kaybedilen sürenin ücret karşılığı olarak okunmalıdır.
Geç kalma maliyeti formülü
| Kalem | Formül |
|---|---|
| Saat ücreti | Aylık brüt / 225 |
| Dakika ücreti | Saat ücreti / 60 |
| Kişi başı aylık maliyet | Aylık geç dakika × dakika ücreti |
| Aylık işletme maliyeti | Kişi başı maliyet × personel sayısı |
| Yıllık projeksiyon | Aylık işletme maliyeti × 12 |
Çözümlü örnek: 40 kişilik işletmede günde ortalama 5 dakika
- Ortalama brüt 45.000 TL → dakika ücreti: 45.000 / 225 / 60 ≈ 3,33 TL
- Kişi başı aylık geç kalma: 22 iş günü × 5 dk ≈ 110 dakika → 110 × 3,33 ≈ 366,67 TL
- Aylık işletme maliyeti: 366,67 × 40 ≈ 14.666,67 TL
- Yıllık projeksiyon: 14.666,67 × 12 ≈ 176.000 TL — yaklaşık 5,3 asgari ücretlik brüt maaşa denk gelir.
PDKS ile geç kalma takibi
Geç kalma maliyetini yönetmenin ön şartı, giriş-çıkış saatlerinin itiraza yer bırakmayacak şekilde kaydedilmesidir. Kartlı, biyometrik veya mobil bir PDKS sistemi, geç kalmaları kişi, departman ve vardiya bazında otomatik raporlar; tolerans sürelerini uygular ve veriyi doğrudan puantaja işler. Geç kalmanın aylık ücret dökümüne etkisini puantaj hesaplama aracında, telafi amaçlı fazla çalışmaların karşılığını fazla mesai hesaplama aracında görebilir, brütten nete geçiş için brüt net maaş hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Geç kalan çalışanın maaşından kesinti yapılabilir mi?
Kendiliğinden yapılamaz. 4857 sayılı İş Kanunu m.38'e göre ücret kesme cezası ancak iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde/iç yönetmelikte sebepleri gösterilmişse uygulanabilir, çalışana sebebiyle birlikte derhal bildirilmelidir ve bir ayda 2 günlük ücretten fazla olamaz. Kesilen tutarlar çalışanların eğitimi ve sosyal hizmetleri için Bakanlık hesabına yatırılır.
Bir dakikalık geç kalmanın ücret karşılığı nasıl bulunur?
Saat ücreti aylık brütün 225'e bölünmesiyle, dakika ücreti de bunun 60'a bölünmesiyle bulunur. Örneğin 45.000 TL brüt ücrette dakika ücreti 45.000 / 225 / 60 ≈ 3,33 TL'dir; 120 dakikalık aylık geç kalma yaklaşık 400 TL'lik çalışılmamış süreye karşılık gelir.
Geç kalma işletmeye gerçekte ne kadara mal olur?
Doğrudan maliyet, kaybedilen dakikaların ücret karşılığıdır; araç bunu personel sayısıyla çarpıp yıllık projeksiyon çıkarır. Dolaylı maliyetler (vardiya aksaması, müşteri bekletme, ekip veriminin düşmesi) genellikle bundan daha yüksektir; bu yüzden hesaplanan tutar alt sınır kabul edilmelidir.
Geç kalmalar nasıl güvenilir şekilde takip edilir?
Elle tutulan listeler hem hataya açıktır hem de uyuşmazlıkta ispat gücü zayıftır. Kartlı, biyometrik veya mobil PDKS sistemleri giriş-çıkış saatini saniyesiyle kaydeder, geç kalmaları otomatik raporlar ve puantaja yansıtır.
Sürekli geç kalma işten çıkarma sebebi olabilir mi?
Tekrarlanan ve uyarıya rağmen düzelmeyen geç kalmalar, iş düzenini bozması nedeniyle geçerli fesih sebebi sayılabilir; ağırlığına göre 4857 m.25/II-h kapsamında değerlendirilen durumlar da vardır. Bunun için geç kalmaların PDKS kayıtları ve yazılı uyarılarla belgelenmiş olması kritik önem taşır.